Περί της ειρήνης, Περί Αλοννήσου, Περί των εν Χερρονήσω, [Φιλίππου] Επιστολή, Προς την επιστολήν την Φιλίππου, Περί των προς Αλέξανδρον συνθηκών, Περί συντάξεως

Περιγραφή

Οι λόγοι του Δημοσθένη Περί της ειρήνης, Περί Αλοννήσου, Περί των ἐν Χερρονήσῳ, καθώς και τα συναφή κείμενα που αφορούν τις σχέσεις της Αθήνας με τον Φίλιππο Β΄ και τον Αλέξανδρο τον Μέγα, αποτυπώνουν μια ώριμη φάση της πολιτικής σκέψης του Δημοσθένη και αποτελούν εξαιρετικά τεκμήρια της αθηναϊκής εξωτερικής πολιτικής και της κλασικής πολιτικής ρητορικής του 4ου αιώνα π.Χ. Στα κείμενα αυτά, ο Αθηναίος ρήτορας συνδυάζει την αντιμακεδονική του στάση με έντονο πολιτικό πραγματισμό, προσαρμόζοντας τη στρατηγική του στις μεταβαλλόμενες διεθνείς συνθήκες.

Στον λόγο Περί της ειρήνης, ο Δημοσθένης τοποθετείται απέναντι στη νέα πολιτική πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί μετά τη Φιλοκράτεια ειρήνη. Ο Φίλιππος, ενισχυμένος πολιτικά και στρατιωτικά, εμφανίζεται ικανός να επιβάλλει τους όρους του στον ελληνικό κόσμο. Χωρίς να εγκαταλείπει τις βασικές του αρχές και την αντιμακεδονική πολιτική του, ο Δημοσθένης επιδεικνύει ρεαλισμό και προτείνει την προσωρινή αποδοχή των προτάσεων του Φιλίππου, έως ότου η Αθήνα προετοιμαστεί κατάλληλα για μια μελλοντική και αποτελεσματική αντίσταση. Ο λόγος αυτός αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα πολιτικής σύνεσης και στρατηγικής προσαρμοστικότητας.

Ο λόγος Περί Αλοννήσου αφορά την πρόταση του Φιλίππου για διαιτησία σχετικά με τις θρακικές πόλεις και για την παραχώρηση της Αλοννήσου στην Αθήνα. Ο Δημοσθένης εισηγείται την κατηγορηματική απόρριψη των μακεδονικών προτάσεων, θεωρώντας τες προσχηματικές και επιζήμιες για τα αθηναϊκά συμφέροντα. Η γνησιότητα του λόγου έχει αμφισβητηθεί από τη φιλολογική έρευνα, ωστόσο το κείμενο παραμένει σημαντικό για την κατανόηση της ρητορικής αντιπαράθεσης και της διπλωματικής επιχειρηματολογίας της εποχής.

Στον λόγο Περί των ἐν Χερρονήσῳ, ο Δημοσθένης υπερασπίζεται τον στρατηγό Διοπείθη και πείθει την Εκκλησία του Δήμου να διατηρήσει τις αθηναϊκές στρατιωτικές δυνάμεις στη Χερρόνησο (σημερινή χερσόνησος της Καλλίπολης). Ο ρήτορας υποστηρίζει ότι η υποχώρηση θα ενίσχυε περαιτέρω τον Φίλιππο, αναδεικνύοντας τη σημασία της σταθερής στρατιωτικής παρουσίας και της αποφασιστικής στάσης απέναντι στη μακεδονική απειλή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η [Φιλίππου] Επιστολή, η οποία αποτελεί διακοίνωση του Μακεδόνα βασιλιά προς τους Αθηναίους, την περίοδο που βρισκόταν στη Θράκη. Και σε αυτή την περίπτωση, η γνησιότητα του κειμένου αμφισβητείται, ωστόσο η επιστολή προσφέρει πολύτιμο υλικό για τη μελέτη της διπλωματικής γλώσσας και της πολιτικής προπαγάνδας της εποχής.

Στον λόγο Προς την επιστολήν την Φιλίππου, ο Δημοσθένης απαντά στα επιχειρήματα του Μακεδόνα βασιλιά, αποδομώντας τις θέσεις του και υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα και την αυτονομία της Αθήνας. Το κείμενο αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αντιλογίας και ρητορικής αντιπαράθεσης στο πλαίσιο της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Ο λόγος Περί των προς Αλέξανδρον συνθηκών ανήκει στη μεταγενέστερη περίοδο, μετά τη δολοφονία του Φιλίππου και την άνοδο του Αλεξάνδρου του Μεγάλου στον θρόνο. Ο ομιλητής καταγγέλλει τις παραβιάσεις των συνθηκών από τον νέο ηγεμόνα, ο οποίος επιβάλλει την εξουσία του και εγκαθιστά φιλομακεδονικά καθεστώτα σε πολλές ελληνικές πόλεις. Ο λόγος καλεί τους Αθηναίους να υπερασπιστούν την πολιτική τους ανεξαρτησία απέναντι στη μακεδονική ηγεμονία.

Τέλος, στον λόγο Περί συντάξεως, ο Δημοσθένης παρεμβαίνει στη συζήτηση της Εκκλησίας του Δήμου σχετικά με τα θεωρικά χρήματα και προτείνει ένα ολοκληρωμένο σύστημα οικονομικής, διοικητικής και στρατιωτικής οργάνωσης, τη λεγόμενη «σύνταξιν». Στόχος της πρότασης είναι η ισχυροποίηση της Αθήνας και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των εξωτερικών κινδύνων, καθιστώντας τον λόγο αυτόν ιδιαίτερα σημαντικό για τη μελέτη της αθηναϊκής δημόσιας διοίκησης.

Συνολικά, τα κείμενα αυτά αποτελούν υψηλής αξίας δείγματα πολιτικής ρητορικής, διπλωματικού λόγου και στρατηγικής σκέψης, προσφέροντας ουσιαστική γνώση για την εξωτερική πολιτική της Αθήνας, τις ελληνομακεδονικές σχέσεις και τη μετάβαση από τον κλασικό στον ελληνιστικό κόσμο.

Η έκδοση Περί της ειρήνης, Περί Αλοννήσου, Περί των ἐν Χερρονήσῳ, του Δημοσθένη περιλαμβάνει το πρωτότυπο αρχαίο ελληνικό κείμενο, την αξιόπιστη νεοελληνική απόδοση, καθώς και εκτενή εισαγωγή και αναλυτικό σχολιασμό, καθιστώντας το έργο απαραίτητο βοήθημα για μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και μελετητές της αρχαίας ελληνικής ρητορικής, της ιστορίας και της πολιτικής θεωρίας.