Νόννος: Διονυσιακά 43-48

Περιγραφή

Τα Διονυσιακά ΜΓ΄–ΜΗ΄ του Νόννου αποτελούν την καταληκτική ενότητα του μνημειώδους επικού έργου των 48 βιβλίων, γραμμένου σε εξάμετρους στίχους, και ολοκληρώνουν με δραματική ένταση και θεολογικό βάθος την αφήγηση της ζωής, των αγώνων και της τελικής επικράτησης του θεού Διονύσου. Στα βιβλία αυτά, το έπος μετατοπίζεται από την πολεμική δράση στην οριστική εδραίωση της θεϊκής τάξης και στη θεοποίηση του Διονύσου, επισφραγίζοντας την κοσμική του πορεία.

Στα Βιβλία 43–48, με παρέμβαση του Δία, η Βερόη αποδίδεται στον Ποσειδώνα, γεγονός που οδηγεί τον Διόνυσο να αποχωρήσει λυπημένος, συνεχίζοντας την περιπλάνησή του στον ελληνικό χώρο. Ο θεός διασχίζει την Ιλλυρία και την Αιμονία και καταλήγει στη Βοιωτία, όπου συναντά τη σθεναρή αντίσταση του βασιλιά της Θήβας, Πενθέα. Η σύγκρουση που ακολουθεί καταλήγει στην ήττα και τον θάνατο του Πενθέα, επιβεβαιώνοντας την αναπόφευκτη επικράτηση της διονυσιακής λατρείας απέναντι στην ανθρώπινη αλαζονεία και την άρνηση του θείου.

Η αφήγηση συνεχίζεται με τη μετάβαση του Διονύσου στην Αθήνα και τη φιλοξενία του από τον Ικάριο, ένα επεισόδιο που συνδέεται άμεσα με τη διάδοση του οίνου. Ο θάνατος του Ικάριου από το μεθυσμένο πλήθος των χωρικών προσθέτει τραγική διάσταση στο έπος και υπογραμμίζει τη διττή φύση του διονυσιακού δώρου. Στη συνέχεια, ο Διόνυσος μεταβαίνει στη Νάξο, όπου νυμφεύεται την Αριάδνη, την οποία είχε εγκαταλείψει ο Θησέας, εντάσσοντας στο έπος έναν από τους πιο γνωστούς ερωτικούς μύθους της αρχαιότητας.

Ακολουθεί η μετάβαση του Διονύσου στο Άργος και η σύγκρουσή του με τον Περσέα, η οποία επιλύεται ειρηνικά με παρέμβαση του Ερμή, οδηγώντας σε συνθήκη ειρήνης μεταξύ των δύο ηρώων. Στη συνέχεια, ο Διόνυσος μεταβαίνει στη Θράκη, όπου σημειώνει νικηφόρα σύγκρουση με τους Γίγαντες, εδραιώνοντας οριστικά τη θεϊκή του υπεροχή απέναντι στις χαοτικές δυνάμεις.

Η τελική ενότητα των Διονυσιακών ΜΓ΄–ΜΗ΄ του Νόννου εκτυλίσσεται στη Φρυγία, όπου ο Διόνυσος ερωτεύεται τη νύμφη Αύρα και σμίγει μαζί της. Από την ένωσή τους γεννιούνται δύο παιδιά: το ένα βρίσκει τραγικό θάνατο από την ίδια την Αύρα, ενώ το άλλο, ο Ίακχος, ανατρέφεται από τις Βάκχες της Ελευσίνας, συνδέοντας άμεσα το έπος με τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Το έπος ολοκληρώνεται με την αποθέωση του Διονύσου, ο οποίος ανέρχεται στον Όλυμπο και καθίσταται ομοτράπεζος των θεών, επισφραγίζοντας την πορεία του από θεό που αμφισβητείται σε πλήρως αναγνωρισμένο μέλος του θεϊκού πάνθεου. Η κατάληξη αυτή προσδίδει στο έργο έντονο θεολογικό και κοσμολογικό χαρακτήρα, ολοκληρώνοντας με πληρότητα το μεγαλύτερο έπος της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Ο τόμος Διονυσιακά ΜΓ΄–ΜΗ΄ του Νόννου περιλαμβάνει το αρχαίο ελληνικό κείμενο, νεοελληνική μετάφραση και εκτενή φιλολογικό σχολιασμό, αποτελώντας αναντικατάστατο βοήθημα για μελετητές της κλασικής φιλολογίας, φοιτητές και αναγνώστες που ενδιαφέρονται για την αρχαία ελληνική μυθολογία, το επικό έπος και τη διονυσιακή θεολογία της ύστερης αρχαιότητας.