truck  Δωρεάν αποστολή για αγορές άνω των 20 ευρώ!

 Άτοκες δόσεις με πιστωτική για αγορές >200€

espaEΤΠΑ

George Orwell: ο σημαντικότερος πολιτικός συγγραφέας όλων των εποχών

George Orwell: ο σημαντικότερος πολιτικός συγγραφέας όλων των εποχών
Ιανουαρίου 21, 2024

George Orwell: ο σημαντικότερος πολιτικός συγγραφέας όλων των εποχών

Κείμενο: Παρασκευή Κατσιπάνου | Επιμέλεια: Κρυσταλλία Παπαδημητρίου

Ο Τζώρτζ Όργουελ -ένας από τους συγγραφείς με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο- ανήκει στην κατηγορία των πολιτικών συγγραφέων. Μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος και κριτικός, έγινε περισσότερο γνωστός για τα μυθιστορήματά του Η Φάρμα των Ζώων (1944) και 1984 – Ο Μεγάλος Αδελφός (1948), που κατατάσσονται και τα δύο στις περισσότερες λίστες των 100 βιβλίων που πρέπει κανείς να διαβάσει οπωσδήποτε. Επιπλέον, έχει γράψει έναν μεγάλο αριθμό έργων με έντονα αυτοβιογραφικές αναφορές.

Ο Όργουελ ανέφερε πάντα ότι το κύριο κίνητρό του ως συγγραφέα ήταν πολιτικό, καθώς ένιωθε ισχυρή την «επιθυμία να ωθηθεί ο κόσμος προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, να αλλάξει η ιδέα των άλλων για το είδος της κοινωνίας που πρέπει να επιδιώξουν». Πράγματι, στο έργο του εκφράζει ισχυρές πολιτικές απόψεις για τον ιμπεριαλισμό, τον φασισμό και τον κομμουνισμό.

«Σε μια εποχή παγκόσμιου ψεύδους, το να λες την αλήθεια είναι μια πράξη επαναστατική»

Θεωρούσε ανανδρία να στρέφει ο σκεπτόμενος άνθρωπος το ενδιαφέρον του σε θέματα που δεν έχουν άμεση σχέση με τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα του καιρού του. Ο ίδιος, με το έργο του τάχθηκε στο πλευρό των καταπιεσμένων από την πολιτική και οικονομική ανισότητα, και εκφράστηκε έντονα υπέρ της ανθρώπινης ελευθερίας και αξιοπρέπειας. Τα βιβλία του χαρακτηρίζονται από ξεκάθαρο πεζό λόγο, συνείδηση των κοινωνικών ανισοτήτων, αντίθεση στα ολοκληρωτικά καθεστώτα και αφοσίωση στον δημοκρατικό σοσιαλισμό.

Ως σήμερα, χρησιμοποιούμε λέξεις και εκφράσεις που είτε επινόησε ο ίδιος ο Όργουελ (ψυχρός πόλεμος, έγκλημα σκέψης, αστυνομία σκέψης, μεγάλος αδερφό, όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά κάποια είναι πιο ίσα από τα άλλα) είτε επινοήθηκαν από τους μελετητές του (οργουελικός κόσμος, οργουελική δυστοπία).  

 

Η απέχθεια για το σχολείο

Ο Όργουελ γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου του 1903 στο Μοτιχάρι της τότε Βρετανικής Ινδίας, αλλά μεγάλωσε και εκπαιδεύτηκε στην Αγγλία. Το αληθινό του όνομα ήταν Έρικ Άρθουρ Μπλέρ. Το ψευδώνυμο George Orwell, το οποίο υιοθέτησε όταν εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο το 1933, είναι εμπνευσμένο από ένα ποτάμι της Ανατολικής Αγγλίας. Πριν καταλήξει σε αυτό το ψευδώνυμο, ο συγγραφέας είχε προτείνει στον εκδότη του μια λίστα ονομάτων που περιλάμβανε επίσης τα Π.Σ. Μπάρτον, Κένεθ Μάιλς και Χ. Λιούις Όλγουις.

Από νεαρή κιόλας ηλικία είχε εκδηλωθεί η έλξη του Έρικ για τη συγγραφή – λέγεται μάλιστα πως έγραφε ιστορίες ήδη από την ηλικία των 4 ετών. Το πρώτο του ποίημα δημοσιεύτηκε όταν ήταν 11 ετών σε τοπική εφημερίδα.  

Όσο οξύμωρο κι αν ακούγεται για έναν «γεννημένο συγγραφέα», ο μαθητής Έρικ μισούσε το σχολείο. Για το σχολείο αρρένων St. Cyprian στο Eastbourne όπου φοίτησε, και το οποίο απεχθανόταν, έγραψε αργότερα ένα δοκίμιο με τίτλο «Such, such were the Joys», στο οποίο το περιέγραφε ως «ένα ακριβό και σνομπ σχολείο που βρισκόταν σε διαδικασία να γίνει πιο σνομπ και, φαντάζομαι, πιο ακριβό»

Παρά την απέχθειά του για το σχολείο, ο Όργουελ κέρδισε υποτροφίες στα δύο κορυφαία κολλέγια του Γουέλινγκτον και του Ίτον. Παρακολούθησε για λίγο το πρώτο έως ότου συνεχίσει τη φοίτησή του στο δεύτερο, από το 1917 έως το 1921. Στο Ίτον, ο Όργουελ ξεκίνησε να καπνίζει, κάτι που απαγορευόταν αυστηρά. Το έκανε από αντίδραση στο περιβάλλον του σχολείου, ως πράξη που του έδινε μια αύρα ανδρείας και εξέγερσης, και τελικά το τσιγάρο έγινε ο απόλυτος εθισμός του. Ως τον θάνατό του, ο Όργουελ σε όλες τις φωτογραφίες απεικονίζεται με ένα τσιγάρο στα χείλη.  Εξαιτίας του καπνίσματος, λένε πως η αναπνοή του ακουγόταν σαν τον συριγμό του ακορντεόν – και σίγουρα το γεγονός ότι δεν διέκοψε το κάπνισμα ούτε όσο ήταν άρρωστος από φυματίωση, επιδείνωσε σοβαρά την υγεία του. 

Η φιλομάθεια του Όργουελ ήταν πάντως δεδομένη. Έμαθε επτά ξένες γλώσσες, αν και ο ίδιος έγραψε κάποτε πως «από αυτές δύο είναι νεκρές (αρχαία ελληνικά και λατινικά) και από τις υπόλοιπες κατέχω μόνο μία (τα αγγλικά) κι αυτήν όχι θεαματικά». Πάντως, εκτός από τα αγγλικά, διδάχθηκε αρχαία ελληνικά και λατινικά, μιλούσε άπταιστα βιρμανικά (μάλιστα τα δίδαξε κάποια εποχή), και στη διάρκεια της ενήλικης ζωής του έμαθε γαλλικά, ισπανικά και γερμανικά. Λέγεται μάλιστα πως για μικρό διάστημα είχε στο σχολείο καθηγητή γαλλικών τον Aldus Huxley, συγγραφέα του Θαυμαστού Καινούργιου Κόσμου, που διεκδικεί μαζί με το 1984 του Όργουελ τη θέση του καλύτερου πολιτικού δυστοπικού μυθιστορήματος όλων των εποχών.

 

Υπηρετώντας ως αστυνομικός στη βρετανοκρατούμενη Βιρμανία

Έπειτα από την αποφοίτησή του από το κολλέγιο, αντί να συνεχίσει τις σπουδές του σε κάποιο αγγλικό πανεπιστήμιο, ο Όργουελ αποφάσισε να ακολουθήσει την οικογενειακή παράδοση. Ο πατέρας του ήταν Βρετανός αξιωματούχος της ινδικής κυβέρνησης στη Βιρμανία. Το 1922 εγκαταστάθηκε και ο ίδιος στη Βιρμανία ως αξιωματούχος της ινδικής αυτοκρατορικής αστυνομίας.

Ήταν ικανός στην αστυνομική υπηρεσία, αλλά με την πάροδο του χρόνου παρατήρησε ότι οι κάτοικοι της Βιρμανίας δεν ήταν ευχαριστημένοι που διοικούνταν από τους Βρετανούς και αυτό ήταν αντίθετο προς τις αξίες του. Σε συνδυασμό με τη βαθιά του επιθυμία να ασχοληθεί με τη συγγραφή, αυτό τον οδήγησε να παραιτηθεί το 1928 ενώ βρισκόταν σε διακοπές στην Αγγλία. 

Φτωχός στο Παρίσι και στο Λονδίνο

Μετά τη Βιρμανία, ο Όργουελ απέρριψε τον αστικό τρόπο ζωής, αποκαλώντας ο ίδιος τον εαυτό του αναρχικό και για πολύ καιρό έζησε φτωχική ζωή στο Παρίσι και το Λονδίνο. Καθώς η συγγραφική επιτυχία αργούσε να έρθει, επιζούσε κάνοντας μια σειρά από άθλιες δουλειές, όπως αχθοφόρος σε ψαράδικα, συναναστρεφόμενος με περιθωριακούς. Αναζητώντας εμπειρίες, έφτασε στο σημείο να προκαλέσει επίτηδες επεισόδιο στο Λονδίνο, ώστε να συλληφθεί και να πάρει μια γεύση από τη φυλακή, ερχόμενος κοντά σε αλήτες και μικροαπατεώνες.

 Το 1933 εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο,  με τίτλο  Οι φτωχοί του Παρισιού και του Λονδίνου (1933), που είναι σχεδόν προσωπικό ημερολόγιο των εμπειριών του στις δυο πόλεις. Αυτό ήταν το πρώτο βιβλίο που δημοσίευσε, και προκειμένου να μην δημιουργήσει πρόβλημα στην οικογένειά του με όσα έγραφε, αποφάσισε να το εκδώσει με ψευδώνυμο. Στην περίοδο αυτή ανήκουν και άλλα βιβλία εμπνευσμένα από τη ζωή του, όπως Μέρες της Βιρμανίας (1934), Η κόρη του παπά (1935) και Ο δρόμος προς την αποβάθρα του Γουίγκαν (1937).

 

Υπάλληλος του BBC

Με το ξέσπασμα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, ο Όργουελ τοποθετήθηκε στην Ινδική υπηρεσία του BBC και εργάστηκε ως δημοσιογράφος ως το 1943.  Υπήρξε ραδιοφωνικός σχολιαστής με Staff Number 9889 και η περίοδος αυτή επηρέασε καθοριστικά τη δημιουργία του διάσημου βιβλίου του 1984 - Ο Μεγάλος Αδελφός.  Το γραφείο του είχε τον αριθμό 101. Από εκεί εμπνεύστηκε την αίθουσα 101 όπου εκτυλίσσονται μερικές από τις πιο εφιαλτικές σκηνές του βιβλίου.

Ο Όργουελ δεν αγαπούσε τη δουλειά του στο BBC, την οποία θεωρούσε προπαγανδιστική. Έλεγε πως θα προτιμούσε να είχε πολεμήσει. Αργότερα δήλωσε πως εκείνη την εποχή το BBC ήταν «κάτι σαν διασταύρωση ανάμεσα σε σχολείο θηλέων και άσυλο τρελών».

Πάντως, το 2017 το BBC, με πρωτοβουλία και χορηγία πολλών γνωστών Βρετανών (Ben Whitaker, Janet Whitaker, Ian McEwan, Andrew Marr, Ken Follett, Rowan Atkinson, Neil and Glenys Kinnock, Tom Stoppard, David Hare, Michael Frayn) τίμησε τον Όργουελ με ένα άγαλμα του συγγραφέα από τον γλύπτη Μάρτιν Τζένινγκς, το οποίο βρίσκεται στην πλατεία του New Broadcasting House στα κεντρικά γραφεία του BBC στο Λονδίνο.

 

Λογοτεχνικός συντάκτης στην Tribune

Στη συνέχεια, ο Όργουελ ανέλαβε το πόστο του λογοτεχνικού συντάκτη στην αριστερή εφημερίδα Tribune του Λονδίνου, όπου έγραφε την στήλη με τίτλο As I please. Τα άρθρα του αφορούσαν όποιο θέμα τον ενδιέφερε, από πολιτική ως προτάσεις βιβλίων, κι από θέματα πάνω στη φύση ως τη μετά θάνατο ζωή (στην οποία δεν πίστευε).  

Στο πλαίσιο αυτών των δοκιμίων επινόησε τον όρο Ψυχρός Πόλεμος για να χαρακτηρίσει τη διαμάχη μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Ο όρος εντοπίζεται στο άρθρο «You and the Atom Bomb» στις 19 Οκτωβρίου 1945, λίγους μήνες μετά τη βομβιστική επίθεση στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα.

 

Ισπανικός εμφύλιος πόλεμος

Σταθμό στη ζωή του Όργουελ αποτέλεσε η συμμετοχή του στον Ισπανικό Εμφύλιο. Στις 23 Δεκεμβρίου του 1936, σε ηλικία 33 ετών, λίγο μετά το ξέσπασμα των μαχών, ο Όργουελ έφτασε στην Ισπανία ελπίζοντας να γράψει κάποια άρθρα ως ρεπόρτερ. Τελικά κατέληξε να ενταχθεί στη Ρεπουμπλικανική πολιτοφυλακή για να πολεμήσει εναντίον των φασιστών του Φράνκο, διότι, όπως έλεγε αργότερα, «εκείνη την ώρα και σε εκείνο το μέρος φαινόταν το μόνο δυνατό να γίνει». 

Πέρασε μόλις επτά ημέρες εκπαίδευσης στη Βαρκελώνη, πριν μεταφερθεί στο μέτωπο της Αραγονίας. Εκεί, ο Όργουελ βρέθηκε στα χαρακώματα δίπλα στην πολιτοφυλακή γνωστή ως POUM (Partido Obrero de Unificación Marxista), ένα μικρό κόμμα, με μικρή επιρροή εκτός Καταλονίας, που συγκέντρωνε όμως μεγάλο αριθμό πολιτικά συνειδητοποιημένων μελών.

Ο Όργουελ τραυματίστηκε σοβαρά στον λαιμό από σφαίρα ελεύθερου σκοπευτή. Ήταν σημαντικά ψηλότερος από τους Ισπανούς μαχητές και τον είχαν προειδοποιήσει να μη στέκεται όρθιος στο στηθαίο της τάφρου. Ανίκανος να μιλήσει για αρκετές εβδομάδες, ανάρρωσε έως στις 27 Μαΐου 1937.

Η ορμή της εξέγερσης, η οργάνωση των αντίπαλων στρατοπέδων, ο πόλεμος χαρακωμάτων και οι πολιτικές κινήσεις που καθόρισαν την έκβαση του ισπανικού εμφυλίου καταγράφονται με απόλυτη ζωντάνια και αλήθεια στο βιβλίο «Πεθαίνοντας στην Καταλωνία» (1938).

 

"Όλη η πολεμική προπαγάνδα, οι κραυγές και τα ψέματα και το μίσος, έρχονται, όλα ανεξαιρέτως, από ανθρώπους που δεν πολεμούν."

 

Πολιτικές απόψεις

Ο Όργουελ έζησε για να δει δύο Παγκόσμιους Πολέμους, την άνοδο του φασισμού στην Ισπανία και στη Γερμανία, καθώς και την ενδυνάμωση της κομμουνιστικής Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν καιροί με καταστροφικούς πολέμους, πείνα και ασθένειες, ταραγμένες περιόδους ειρήνης, έντονα πολιτικά πάθη, με την κατασκοπία στο φόρτε της και τον ολοκληρωτισμό να απειλεί ολόκληρη την Ευρώπη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

 

Ο Όργουελ αυτοχαρακτηριζόταν ως δημοκρατικός σοσιαλιστής, ωστόσο η συμπάθειά του δεν επεκτάθηκε, τελικά, στους κομμουνιστές, μετά από την εμπειρία του στην Ισπανία, όπου η ζωή του κινδύνευσε τόσο από τους εθνικιστές όσο και από τους κομμουνιστές -επειδή δεν θεωρήθηκε από αυτούς αρκετά αριστερός. Έτσι, το 1949 συνέταξε μια λίστα με καλλιτέχνες που υποπτευόταν ότι είχαν κομμουνιστικές τάσεις και την έδωσε στη φίλη του, Σίλια Πέτζετ, η οποία εργαζόταν για το Τμήμα Έρευνας Πληροφοριών του Ηνωμένου Βασιλείου, με σκοπό αυτοί να αποκλειστούν από θέσεις σε ευαίσθητα δημόσια πόστα. 

Ο Όργουελ ήθελε η Βρετανία να επιβιώσει από την απειλή του ολοκληρωτισμού και θεωρείται βέβαιο πως με αυτόν τον τρόπο έκρινε ότι βοηθούσε την πατρίδα του. Ωστόσο, εξακολουθεί να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο άνθρωπος που έγραψε το 1984 κάποτε παρείχε στην κυβέρνηση μια λίστα με ύποπτα ονόματα…

 

Πολυτάραχη προσωπική ζωή

Το 1935 ο Όργουελ γνώρισε τη βρετανή ποιήτρια Αϊλίν Ο’ Σόνεσι, η οποία ενδιαφερόταν για τα γραπτά του. Η σχέση τους κατέληξε σε γάμο το 1936 και κράτησε έως τον θάνατό της το 1945 από καρδιακή ανεπάρκεια κατά τη διάρκεια μιας εγχείρησης ρουτίνας, λίγους μήνες πριν εκδοθεί Η Φάρμα των ζώων.

 

Οι δυο τους υιοθέτησαν ένα ορφανό αγόρι, τον Ρίτσαρντ Μπλερ, ο οποίος κληρονόμησε τα συγγραφικά δικαιώματα του Όργουελ όταν εκείνος πέθανε. Σύμφωνα με κάποιες επιστολές που είχε στην κατοχή του ο Ρίτσαρντ, η Αϊλίν επέτρεπε στον Όργουελ να συνευρίσκεται ερωτικά δύο φορές τον χρόνο με μία φίλη του, δείχνοντας κατανόηση για τις επιθυμίες του.

 

Η δεύτερη σύζυγος του Όργουελ ήταν η Σόνια Μπράουνελ την οποία παντρεύτηκε τρεις μήνες πριν τον θάνατό του από φυματίωση. Οι απόψεις διίστανται ως προς τις προθέσεις της απέναντι στον Όργουελ. Οι φίλοι του, και κάποιοι ειδικοί, αναφέρουν πως τον βοήθησε πολύ στους τελευταίους τρεις -πολύ επώδυνους- μήνες της ζωής του ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι παντρεύτηκε έναν ετοιμοθάνατο συγγραφέα για να εξασφαλίσει τη δική της φήμη. 

 

Η Φάρμα των Ζώων

Το 1945, μετά από πολλές δυσκολίες καθώς κανένας εκδότης δεν δεχόταν να εκδώσει το βιβλίο, κυκλοφόρησε Η Φάρμα των Ζώων. Η αλληγορική ιστορία του Όργουελ για τα ζώα μιας φάρμας που επαναστατούν ενάντια στον δυνάστη ιδιοκτήτη της φάρμας, μόνο και μόνο για να καταλήξουν να εμπιστευτούν την τύχη τους σε νέους δυνάστες, τα γουρούνια, αποτελεί κλασικό αριστούργημα της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Ο Όργουελ παρά τη ποιότητα του βιβλίου δυσκολεύτηκε να το εκδώσει, καθώς οι περισσότεροι εκδότες δεν ήθελαν να διαταράξουν τις ευαίσθητες ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης ή της Ευρώπης και της Σοβιετικής Ένωσης με τη λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.  Η ιστορία, αν και αποτελούσε σχόλιο για κάθε είδους ολοκληρωτισμό, είχε τις ρίζες της στην προσωπική εμπειρία του Όργουελ με εκπροσώπους του σοβιετικού καθεστώτος από την εποχή που πολέμησε εθελοντικά στον Ισπανικό Εμφύλιο και αποτελούσε ευθεία κριτική στην σταλινική εξουσία.

 

Ο διάσημος ποιητής TS Eliot και διευθυντής στον εκδοτικό οίκο Faber and Faber απέρριψε το έργο του Όργουελ όταν το έστειλε στον εκδοτικό οίκο. Επαίνεσε τη γραφή και την ακεραιότητα του συγγραφέα, ωστόσο αρνήθηκε να το δημοσιεύσει λόγω του ότι δεν ήταν συνετό να κριθεί η πολιτική κατάσταση εκείνη τη στιγμή.

 

Με τις απορρίψεις να συσσωρεύονται, ο Όργουελ σκέφτηκε ακόμη και την αυτοέκδοση προτού το βιβλίο γίνει αποδεκτό από τον μικρό εκδοτικό οίκο του Fredric Warburg. Η επιτυχία που ακολούθησε την κυκλοφορία του βιβλίου το 1945 πιθανότατα έκανε αρκετούς εκδότες να μετανιώσουν για τις προηγούμενες αρνητικές αποφάσεις τους.

 

Από τη φήμη στον θάνατο

Μετά την επιτυχία της Φάρμας των Ζώων, ο Όργουελ συνέχισε να κερδίζει αναγνώριση ως ιδιαίτερα παραγωγικός συγγραφέας. Ωστόσο μισούσε την προσοχή και συχνά παραπονιόταν για ανθρώπους που τον ενοχλούσαν. Αυτό τον οδήγησε να καταφύγει στο νησί Τζούρα της Σκωτίας, όπου ξεκίνησε να γράφει το 1984 - Ο Μεγάλος Αδελφός, το οποίο ολοκλήρωσε σε διάστημα περίπου δεκαοχτώ μηνών, με απόλυτη ηρεμία, αλλά ενώ τον ταλαιπωρούσε η υγεία του.

Η τραγική ειρωνεία είναι πως η απομόνωση που στάθηκε ευεργετική για το έργο του ήταν αυτή που επιδείνωσε καταστροφικά την υγεία του.

Πράγματι, το 1947 ο George Orwell διαγνώστηκε με φυματίωση. Tη δεκαετία του 1940 υπήρχε μια νέα θεραπεία, το αντιβιοτικό στρεπτομυκίνη, που κυκλοφορούσε στην αγορά της Αμερικής από το 1946. Ωστόσο, η στρεπτομυκίνη δεν ήταν άμεσα διαθέσιμη στη μεταπολεμική Μεγάλη Βρετανία. Χάρη στις διασυνδέσεις του Όργουελ, τις οποίες είχε αποκτήσει με τη μεγάλη φήμη του, ο συγγραφέας κατάφερε να ξεκινήσει  θεραπεία με το φάρμακο το 1948, όμως παρουσίασε σοβαρή αλλεργική αντίδραση σε αυτό: πτώση μαλλιών, αποσύνθεση των νυχιών και επώδυνα έλκη στο λαιμό, μεταξύ άλλων συμπτωμάτων. 

Οι γιατροί του, χωρίς εμπειρία στο φάρμακο, δεν ήξεραν ότι μια χαμηλότερη δόση πιθανότατα θα μπορούσε να τον είχε σώσει χωρίς τις φρικτές παρενέργειες που του είχαν προκληθεί. Ο Όργουελ αναγκάστηκε να διακόψει τη θεραπεία και το υπόλοιπο φάρμακο χορηγήθηκε σε δύο άλλους ασθενείς με φυματίωση, οι οποίοι ανάρρωσαν. Δοκίμασε ανεπιτυχώς τη στρεπτομυκίνη άλλη μια φορά το 1949. Τελικά, την 21η Ιανουαρίου 1950, ο Όργουελ απεβίωσε στο νοσοκομείο University College του Λονδίνου, επτά μόλις μήνες μετά τη δημοσίευση του 1984.

 

Στη διαθήκη του ζητούσε να μην γίνει καμία θρησκευτική τελετή πέραν της κηδείας του, αλλά και να μη γραφτεί ποτέ καμία βιογραφία του.

* η κεντρική φωτογραφία είναι λεπτομέρεια από το Πορτραίτο του Όργουελ της Diana Ringo.